Şimdi ve Orada, ya Sonra?: İz Öztat

Galerinin İstanbul ve Berlin’de yer alan sergi mekânları arasında bir bağ kurmayı amaçlayan Zilberman Dialogues, İz Öztat’ın Zilberman | Berlin’de gerçekleşen Vorbei mit der Übeltäterei / Geçti Gitti Kötülükler başlıklı kişisel sergisinin paralelinde, Şimdi ve Orada, ya Sonra?’ya ev sahipliği yapmaktan mutluluk duyar. Öztat’ın Berlin’deki sergisinden bir seçki, 14 Şubat – 22 Nisan 2026 tarihleri arasında Mısır Apartmanı’nın ikinci katında yer alacak.

İstanbul’da yer alan seçkide Öztat, Almanca edebiyatın –Kasperle kukla tiyatrosu ve Faust efsanesi gibi–geleneksel tür ve temalarının, kolektif hafızaya nasıl yerleştiğini, ulusal anlatılar tarafından nasıl benimsendiğini ve günümüzde davranış normlarını ve biçimlerini nasıl şekillendirmeye devam ettiğini araştırıyor. Bu yolla sanatçı, sanatsal irade ve suç ortaklığı, itaat ve itaatsizlik, şeytanlaştırma ve ceza üzerine sorularla meşgul oluyor.

Şeytanla Pazarlık Üzerine Etütler (2026) başlıklı üçlemeye; Faust efsanesine, özellikle de Goethe’nin Faust eserine dair tarihi gravürler ve ahşap baskılar kaynaklık ediyor. Paneller düşünürü çalışma odasında, Mephisto, şeytanlar ve diğer alegorik motifler ile beraber betimliyor. Sahnelere, tıpkı kukla tiyatrosunda olduğu gibi –işaret eden, baştan çıkaran ve yön veren– çeşitli eller müdahale ediyor. Böylece Faust’un edimlerini, yukarıdan yönlendirilen ve iradeye sahip olmayan bir şekilde temsil ediyor. Faust bilgi açlığı, etkiye karşı savunmasızlığı ve suç ortaklığı arasında gidip geliyor. Sanatçının seneler içinde geliştirdiği kendine özgü ikonografiyi örnekleyen kırmızı geometrik formlar beliriyor; biçimler farklı görüş açıları oluşturuyor, siyasi çağrışımlara alan açıyor ve Faust’u takdir yetkisi sınırlı bir figür olarak betimliyor.

Kırmızı üçgen, Şimdi ve Burada, Ya Sonra? (2025) başlıklı videoda, itaatsiz bir kuklanın kırmızı, ters üçgen burnu olarak mizahi bir şekilde yeniden ortaya çıkıyor. Kamera önünde icra edilen bu kukla oyunu ulusal anlatılarla –ve bastırdıklarıyla, dışarıda bıraktıklarıyla– ilgileniyor, Kasperle tiyatrosunun dilini Karagöz oyunundan öğeler ile bir araya getiriyor. Gösterinin merkezindeki devinim, sözleşmeler aracılığıyla kurulan üç ayrı ilişki üzerinden ilerliyor: şeytan ile imzalanan Faustyen sözleşme, sanatçının aldığı fon karşılığında devlet ile imzaladığı sözleşme ve kukla olma arzusunun müzakere edildiği bir sözleşme. Bu ilişkilerde rıza, ret ve müzakere görünür olurken sanatçının irade gösterme gücü, çalışmalarının kurumsal şartları ve hesap verebilirliği sorgulanıyor. Eserde bazı kuklalar müzakereleri sürdürüp anlaşmalara varırken, bazı kuklalar boyun eğmeyi reddederek kendi hakikatlerini tanıyan bir adalet talebinde diretiyorlar.

Öztat, Berlin’de 19. yüzyıl sonuna tarihlenen bir binada yer alan galerinin burjuva atmosferini müzakere ettiği mekâna özgü işler de üretiyor. Mekanda bulunan karolarla kaplı sobanın dekoratif yüzeyi ile uğraşıyor, sobayı kaplayan karolardan birinin kalıbını alarak onu etraflıca yeniden yorumluyor. Ürettiği seramik karolardan oluşan bir seri İstanbul’da sergileniyor. Şeytan Çıkarma adlı seride, dekoratif yüzeyin içinden, izleyicinin sergilenen diğer işlerde de karşılaştığı Kasperle ve şeytan kuklaları hortluyor.

Berlin'deki sergi kapsamında, Banu Karaca'nın sergi üzerine yazdığı metni içeren bir katalog yayımlanacaktır.

*Lotte Laub’un Berlin’deki sergi için yazdığı metinden uyarlanmıştır.

İz Öztat (d.1981, İstanbul, Berlin’de yaşıyor ve çalışıyor) Sabancı Üniversitesi, İstanbul’da Güzel Sanatlar ve Görsel İletişim Tasarımı (MA) ile Oberlin College, Ohio’da Studio Art (BA, onur derecesiyle) eğitimi aldı. Berlin Artistic Research Program (2024–25) bursiyeridir.  Kurumsal sergileri arasında Near East, Far West, 6. Kyiv Bienali, MSN, Varşova (2025); these walls are not here to defend us, OFF-Biennale Budapest (2025); Self-Determination: A Global Perspective, Irish Museum of Modern Art, Dublin (2023) – sergi için üretilen Rest başlıklı yerleştirmesi koleksiyona dahil edilmiştir; The Colony, Schwules Museum, Berlin (2018); Sharjah Bienali 13 (2017); Land without Land, Heidelberger Kunstverein (2016) ve 14. İstanbul Bienali (2015) yer alır. Öztat; Swiss Institute Saha Residency (2025), İstanbul–Berlin Misafir Sanatçı Programı (2022) ve SAHA Studio, İstanbul’da (2021) misafir sanatçı olarak bulunmuştur. Kendiliğinden örgütlenen, kurumsal ve akademik bağlamlarda, sanat ve eğitimin kesişiminde çalışmalar yürütmüştür. Akademik makaleleri, denemeleri ve kurmaca metinleri çeşitli mecralarda yayımlanmıştır.